Carambole biljart is een verzamelnaam voor biljartspellen waarbij je op een tafel zonder gaten met je eigen speelbal de twee andere ballen probeert te raken. Lukt dat volgens de afspraken van de spelsoort, dan maak je een carambole en verdien je een punt.
Het bijzondere is dat je niet alleen probeert te scoren. Je wilt de ballen ook zo achterlaten dat je bij je volgende stoot opnieuw een goede kans hebt. Juist dat maakt het spel uitdagend.
Hoe werkt carambole biljart?
Je speelt carambole doorgaans met twee spelers en drie ballen. Iedere speler heeft een eigen speelbal. De derde bal is rood en is voor beide spelers een doelbal. De speelballen zijn meestal wit en geel, of allebei wit met een herkenbaar merkteken.
Ben je aan de beurt, dan stoot je met je eigen bal. Raakt die de rode bal én de speelbal van je tegenstander op een geldige manier, dan scoor je een punt. De volgorde waarin je die twee ballen raakt, maakt bij de gebruikelijke spelsoorten niet uit.
Na een geldig punt mag je verder spelen. Mis je een doelbal of voldoe je niet aan een voorwaarde van de spelsoort, dan gaat de beurt naar je tegenstander. Die speelt verder met zijn of haar eigen bal.
Wat maakt een carambole geldig?
Alleen de twee andere ballen raken is niet bij iedere spelsoort genoeg. Soms moet je speelbal onderweg ook een of meer banden raken. De band is de verende rand langs het speelveld. Bij een andere spelsoort gelden weer beperkingen voor bepaalde delen van de tafel.
Een eenvoudig voorbeeld: je speelbal raakt eerst de rode bal en daarna de bal van je tegenstander. Bij een spelsoort zonder extra voorwaarden is dat een punt. Geldt de afspraak dat je speelbal eerst banden moet raken, dan telt de stoot alleen als je ook aan die voorwaarde voldoet.
Je eigen speelbal mag vóór of na het raken van een doelbal van richting veranderen. Daardoor kun je ook punten maken als de tweede doelbal niet rechtstreeks in het verlengde van de eerste ligt.
De belangrijkste spelsoorten binnen carambole
Carambole heeft verschillende vormen. Ze gebruiken hetzelfde basisidee, maar stellen andere eisen aan de weg van de speelbal of aan de plek waar je mag scoren.
- Libre: je probeert de twee doelballen te raken. Er zijn wel beperkingen voor het spelen in de hoeken.
- Bandstoten: je speelbal moet vóór het raken van de tweede doelbal ten minste één band hebben geraakt.
- Driebanden: je speelbal moet vóór het raken van de tweede doelbal ten minste drie keer een band hebben geraakt.
- Kader: lijnen verdelen de tafel in vakken. Binnen die vakken gelden beperkingen voor het achter elkaar maken van punten.
Voor een eerste kennismaking is libre een logische keuze: je kunt je richten op het raken van beide doelballen. Bij bandstoten en driebanden moet je ook de weg via de banden plannen. Dat maakt een ogenschijnlijk eenvoudige ligging vaak lastiger.
Van een punt naar een volgende kans
Bij carambole biljart zijn de plekken waar de ballen na een stoot stoppen minstens zo interessant als het punt zelf. Als de drie ballen dicht bij elkaar eindigen, heb je vaak een beter overzicht voor je volgende beurt dan wanneer ze ver uit elkaar rollen.
Dat betekent niet dat je altijd zo zacht mogelijk moet spelen. Soms is wat meer snelheid nodig om de speelbal via een band bij de tweede doelbal te krijgen. Te hard stoten kan de ballen juist ver uit elkaar brengen, waardoor je volgende poging moeilijker wordt.
Een praktische manier om te beginnen is eerst naar de tweede doelbal te kijken. Welke route moet je speelbal afleggen om daar te komen? Kijk daarna waar je de eerste doelbal moet raken om die route mogelijk te maken. Probeer vervolgens niet alleen te zien óf je scoort, maar ook waar de ballen eindigen.
Veelgestelde vragen over carambole biljart
Moet je bij elke stoot een band raken?
Nee. Bij libre hoeft dat niet. Bij bandstoten en driebanden moet de speelbal wel een voorgeschreven aantal keer een band raken voordat hij de tweede doelbal raakt.
Mag je eerst de bal van je tegenstander raken?
Ja. Je mag de twee doelballen in beide volgordes raken. Voor een punt moet de stoot ook voldoen aan de verdere voorwaarden van de gekozen spelsoort.
Hoe lang blijf je aan de beurt?
Je blijft aan de beurt zolang je geldige caramboles maakt. Zodra een poging geen geldig punt oplevert, is de andere speler aan zet.
Kun je carambole ook alleen oefenen?
Ja. Leg de ballen in een positie en probeer met je speelbal beide andere ballen te raken. Je kunt daarna dezelfde ligging opnieuw proberen met een andere route of een andere stootsnelheid.
Begin met ballen die niet te ver uit elkaar liggen. Zo zie je snel hoe de eerste aanraking de richting van je speelbal verandert en wat dat betekent voor de tweede doelbal.