Of vissen dierenmishandeling is, hangt af van hoe je dierenmishandeling definieert. Wetenschappelijk onderzoek laat steeds duidelijker zien dat vissen pijn kunnen ervaren, wat de vraag legitiem maakt. Toch is hengelen in Nederland legaal en wordt het door miljoenen mensen als ontspannende hobby gezien. De discussie gaat dus over de vraag: is iets dierenmishandeling als het pijn veroorzaakt bij een dier, ook al is het wettelijk toegestaan?
Kunnen vissen pijn voelen?
Lang werd aangenomen dat vissen geen pijn ervaren zoals zoogdieren dat doen. Dat beeld is de afgelopen decennia bijgesteld. Vissen hebben pijnreceptoren (nociceptoren) in hun lichaam, waaronder in hun lippen en bek. Wanneer een haak door de lip van een vis trekt, activeren die receptoren. Onderzoek toont aan dat vissen gedragsmatig reageren op pijnlijke prikkels: ze spartelen, vermijden bepaalde gebieden en vertonen stressreacties zoals verhoogde cortisolspiegels in het bloed.
Of dit neerkomt op een bewuste, subjectieve pijnbeleving zoals mensen die kennen, is nog steeds onderwerp van wetenschappelijk debat. Het zenuwstelsel van vissen is minder complex dan dat van zoogdieren, en ze missen de neocortex die bij mensen een rol speelt in bewuste pijnverwerking. Maar het ontbreken van dat hersengebied betekent niet automatisch dat er geen pijnbeleving is. Veel wetenschappers zijn voorzichtiger geworden in hun oordeel en pleiten voor het voorzorgsprincipe: als er serieuze aanwijzingen zijn dat een dier pijn lijdt, is er reden om dat mee te wegen.
Wat gebeurt er met een vis tijdens het vissen?
Bij hengelen wordt een vis gevangen met een haak die door de lip, het gehemelte of soms de keel prikt. De vis wordt vervolgens uit het water getrokken, wat op zichzelf al een enorme stresservaring is: vissen ademen via kieuwen en raken buiten water snel in zuurstofnood. Daarna volgt vaak het vasthouden voor een foto, het verwijderen van de haak, en bij wedstrijdhengelen het wegen. Bij het zogenaamde “catch and release” (vangen en terugzetten) wordt de vis daarna teruggezet.
Ook catch and release brengt risico’s met zich mee. Een vis die is gevangen en teruggegooid, kan beschadigde vinnen, een beschadigd slijmlaagje of interne stress oplopen. Studies laten zien dat een deel van de teruggeworpen vissen alsnog sterft door de opgedane verwondingen of de fysiologische stress van de vangst. Hoe groot dat percentage is, verschilt per vissoort, watertemperatuur en hoe lang de vis buiten het water is gehouden.
Is vissen dierenmishandeling volgens de wet?
In Nederland is hengelen legaal, mits je beschikt over een geldige sportvisvergunning. De Wet Dieren verbiedt het toebrengen van onnodige pijn of stress aan dieren, maar hengelen valt daar in de praktijk niet onder. De wetgever beschouwt het als een aanvaardbare menselijke activiteit. Dat maakt het juridisch geen dierenmishandeling, ook al kan de handeling op zichzelf pijn veroorzaken bij het dier.
Critici, waaronder dierenwelzijnsorganisaties en sommige ethici, vinden dit onderscheid kunstmatig. Zij stellen dat het veroorzaken van pijn bij een dier voor vermaak of recreatie in principe niet verschilt van andere vormen van onnodige kwelling, ongeacht de wettelijke status. In een opiniestuk in Het Parool (januari 2023) werd hengelen expliciet omschreven als “wrede dierenmishandeling”, juist omdat de vis pijn lijdt voor een activiteit die niet noodzakelijk is voor voedsel of overlastbestrijding.
Het verschil tussen recreatievissen en beroepsvissen
Bij beroepsvisserij gaat het om voedseldoeleinden, wat een ander ethisch kader oplevert dan sportvisserij puur voor vermaak. Bij hengelen als sport is het primaire doel ontspanning. Die combinatie, pijn veroorzaken bij een dier zonder voedingsnoodzaak, is voor tegenstanders de kern van het bezwaar. Voorstanders wijzen er tegenover op dat vissen ook in de natuur pijn lijden, dat hengelsport bijdraagt aan visstandbeheer en dat de pijn beperkt is mits je de vis snel en voorzichtig terugzet.
Wanneer vinden de meeste mensen het wél problematisch?
Zelfs mensen die hengelen accepteren, trekken vaak grenzen bij bepaalde praktijken. Denk aan:
- Vissen lang buiten het water houden voor foto’s of weging
- Haken die diep in de keel of kieuw zijn terechtgekomen en moeilijk te verwijderen zijn
- Het gebruik van levend aas waarbij een andere vis als lokaas aan een haak wordt bevestigd
- Het onnodig ruw behandelen van gevangen vissen
Hengelsportorganisaties zoals Sportvisserij Nederland stellen zelf richtlijnen op voor verantwoord vissen, juist om schade aan vissen te beperken. Dat erkent indirect dat de manier van handelen wél uitmaakt voor het welzijn van de vis.
Of je vissen dierenmishandeling noemt, hangt uiteindelijk af van welke norm je hanteert: de wettelijke definitie of een bredere ethische. Wat wetenschappelijk niet meer te ontkennen valt, is dat vissen pijnsignalen verwerken en stress ervaren. Hoe zwaar je dat weegt in de afweging, is aan jou.