De regels van biljart zijn bij de spelsoort libre eenvoudig: je stoot met je eigen speelbal en probeert daarmee de twee andere ballen te raken. Lukt dat in één geldige stoot, dan maak je een carambole en krijg je een punt. Je blijft aan de beurt zolang je punten maakt. Mis je of maak je een fout, dan is je tegenstander aan de beurt.
Er bestaan verschillende spelsoorten met eigen aanvullende regels. Hieronder staan de basisregels voor libre, een veelgespeelde vorm van biljart.
Biljartregels voor de eerste stoot
Je speelt met drie ballen: een rode bal en twee speelballen, meestal een witte en een gele. Iedere speler heeft een eigen speelbal en gebruikt die tijdens de hele partij. Spreek af wie met welke bal speelt en wie begint.
Bij de beginstoot liggen de ballen op vaste beginplaatsen. De speler die begint, moet met de eigen speelbal eerst de rode bal raken. Raakt de speelbal daarna ook de andere speelbal, dan is de eerste carambole gemaakt en mag de speler verder.
Bij volgende stoten maakt het niet uit welke van de twee andere ballen je het eerst raakt. Je mag ook eerst een band raken voordat je een bal raakt.
Een punt maken en doorspelen
Voor een geldige carambole moet je speelbal de twee andere ballen raken tijdens dezelfde stoot. De volgorde is na de beginstoot vrij. Het maakt bij libre ook niet uit of je speelbal onderweg een band raakt.
Stel dat je met de witte bal speelt. Je raakt eerst de rode bal en daarna de gele bal. Als je geen fout hebt gemaakt, krijg je één punt en speel je verder vanaf de positie waarin de ballen tot stilstand zijn gekomen.
Maak je daarna opnieuw een geldige carambole, dan krijg je nog een punt. Een reeks punten in één beurt heet een serie. Je beurt eindigt zodra je geen geldige carambole maakt of een fout begaat.
Wanneer is een stoot fout?
Een stoot is niet geldig als je de spelregels overtreedt. Veelvoorkomende fouten zijn:
- Met de verkeerde bal spelen. Je moet steeds je eigen speelbal gebruiken.
- Een bal aanraken. Je raakt bijvoorbeeld een bal met je hand, kleding of een ander deel van de keu dan de punt tijdens de stoot.
- Stoten terwijl een bal nog beweegt. Wacht tot alle ballen volledig stilstaan.
- Een bal van tafel spelen. Ook als je daarbij beide andere ballen raakt, is de stoot niet geldig.
- De speelbal dubbel raken of duwen. De keupunt moet de speelbal kort raken, niet blijven begeleiden.
- Met beide voeten los van de vloer stoten. Tijdens de stoot moet minstens één voet de vloer raken.
Bij een fout eindigt je beurt en telt de eventuele carambole van die stoot niet. Punten die je eerder in je beurt geldig hebt gemaakt, blijven staan. Je tegenstander gaat verder met de eigen speelbal. Als een bal van tafel is gegaan, wordt die volgens de regels van de spelsoort teruggelegd.
Wat als ballen tegen elkaar liggen?
Het kan gebeuren dat je speelbal na een stoot tegen een andere bal aan ligt. Stoot dan niet zomaar door de bal heen: daarmee kun je een fout maken doordat je de speelbal duwt of dubbel raakt.
Bij libre zijn er regels voor deze situatie. Je kunt bijvoorbeeld van de bal af spelen en proberen de carambole via een band te maken. In een wedstrijd kan de scheidsrechter aangeven welke mogelijkheden je hebt.
De hoekregel bij libre
Op de tafel zijn hoekzones aangegeven. De hoekregel voorkomt dat je de twee aanspeelballen steeds dicht bij elkaar in een hoek houdt en daar onbeperkt punten maakt.
Liggen beide aanspeelballen in dezelfde hoekzone, dan mag je daar één carambole maken. Bij de volgende stoot moet minstens één van die ballen de zone verlaten. Ligt een aanspeelbal precies op de lijn, dan telt die als een bal in de zone.
Als een bal de zone verlaat en daarna weer terugrolt, heeft hij de zone wel verlaten. Je mag dan verder spelen volgens de regels voor de positie waarin de ballen eindigen.
Wanneer is de partij afgelopen?
Voor de partij spreek je af hoeveel caramboles nodig zijn om uit te maken. Bereikt een speler dat aantal, dan is die speler klaar. In een wedstrijd kan de tegenstander nog een gelijkmakende beurt krijgen, afhankelijk van de wedstrijdregels.
Speel je thuis of in een café, spreek dan vooraf het aantal punten en een eventuele gelijkmakende beurt af. Zo weten beide spelers wanneer de partij eindigt.
Veelgestelde vragen over biljartregels
Moet de speelbal altijd eerst de rode bal raken?
Nee. Dat moet bij de beginstoot. Daarna mag je bij libre zelf kiezen welke van de twee andere ballen je eerst raakt.
Krijg je een punt als je maar één andere bal raakt?
Nee. Je speelbal moet beide andere ballen raken tijdens dezelfde geldige stoot.
Mag je via een band spelen?
Ja. Bij libre mag je speelbal voor of tussen het raken van de andere ballen een band raken. Een band raken is bij deze spelsoort niet verplicht.
Gelden bij elke biljartspelsoort dezelfde regels?
Nee. Het doel is vaak om caramboles te maken, maar er kunnen extra eisen gelden. Bij driebanden moet de speelbal bijvoorbeeld vóór het raken van de tweede aanspeelbal minstens drie keer een band hebben geraakt.
Wat is het verschil tussen snooker en deze biljartregels?
Bij snooker speel je ballen in gaten en hebben de ballen verschillende puntenwaarden. Bij libre maak je punten door met je speelbal de twee andere ballen te raken.
Begin bij een informele partij met duidelijke afspraken over de speelballen en het aantal punten. Raak je bij de eerste stoot eerst rood en daarna de andere speelbal, dan mag je meteen doorspelen.